การทรงอารมณ์เป็นลำดับขั้นของฌานนะขอรับ หากติดในอารมณ์ก็คือติดฌาน แต่เป็นฌานลำดับอ่อน ๆ นะครับ มีแต่ความรู้สึกสบาย ไม่เจ็บไม่ปวด แต่หากฌานอ่อนตัวก็จะหลุดเข้าอารมณ์ของบุคคลธรรมดา ก็คือไม่นาน หากเป็นฌานลำดับสูง ก็สามารถกำหนดเข้าและออกได้อย่างสบาย แต่สำหรับผู้ปฏิบัติแล้ว ในสภาพแวดล้อมดังกล่าวจะค่อนข้างทำได้ยากเพราะในสภาพปัจจุบันหาพื้นที่ที่ปฏิบัติได้ยาก

จิตที่เข้าใจธรรมชาติก็คือการได้ดวงตาเห็นธรรม ส่วนการนำจิตเข้าสู่ธรรมคือการรวมจิตของตัวเราเองกับธรรมะชาตินั่นก็คือผลของการฝึกสมาธิ จิตเราจะแยกออกจากตัวธรรมยากเพราะจิตจะติดสุข และจะได้ดวงตาเห็นธรรมนั่นจะลำบาก ผลสุดท้ายหากตายไปก็ไปเป็นพรหมสถานเดียวนะครับ ก็แล้วแต่ว่าขณะที่เราตายด้วยหากคิดไม่ดีก็แล้วแต่จิตของคนคนนั่นนะครับ

การเข้าใจธรรม ต้องหมั่นพิจารณา ความไม่เที่ยงของความเป็นจริง สมัยพุทธกาลท่านใช้วิธีการเจริญลมหายใจ อนึ่งการจับลมหายใจนั่นจะทำให้ อารมณ์ที่เหมาะสมที่สุดไม่ติดกาม ไม่ติดโกรธ ไม่ติดอารมณ์เกลียด มันเป็นอารมณ์ของพระอริยะที่ใช้สำหรับการดำเนินชีวิตจนปรินิพพาน

การจับลมหายใจหากจับที่ความสงบ สุดท้ายก็ได้อารมณ์ของฌาณได้นะครับ ส่วนการพิจารณาลมหายใจที่ไม่เที่ยงต้องหมั่นพิจารณานะครับ จะได้ตัวธรรมนะครับ

จิตที่เป็นสมาธินั่นก็คือจิตของเรามีความตั้งมั่นนั่นเอง การตั้งมั่นนั่นก็คือการจดจ่อ สภาวะในการเกิดนั่นมีมากมายหลายอาการ นั่นขึ้นอยู่กับวิสัยหรือนิสัยของแต่ละคนนะครับ

ส่วนจิตที่รู้ธรรมคือจิตที่เข้าใจในธรรม หรือความเป็นจริงของธรรมะชาติอย่างท่องแท้ เมื่อเข้าใจธรรมะชาติอย่างท่องแท้แล้วให้ปฏิบัติให้ต่อเนื่องติดต่อ แล้วท่านจะเข้าใจเอง

"ผู้ใดเห็นธรรม ผู้นั่นเห็นเรา" คำตรัสสอนของพระพุทธเจ้านะครับ